WASTİVE: Dijital Üretim Atığının Etkileşimli Gelgit Hareketi

İçindekiler

• 1. Giriş
• 2. WASTİVE: Kavram ve Sanatsal Vizyon
• 3. Teknik Uygulama ve Etkileşim Tasarımı
• 4. İlgili Çalışmalar ve Bağlam
• 5. Analiz ve Eleştirel Yorum
• 6. Gelecek Yönelimler ve Uygulamalar
• 7. Kaynaklar

1. Giriş

İnsan-Bilgisayar Etkileşimi'ndeki (İBE) yeni teknolojiler, özellikle dijital üretim (örn. 3D baskı, lazer kesim), tasarım ve prototiplemeyi demokratikleştirdi. Ancak bu erişilebilirlik önemli bir çevresel maliyetle birlikte geliyor. Prototipleme süreci doğası gereği yinelemeli ve genellikle israflıdır; enerji ve çok çeşitli malzemeler, özellikle plastikler tüketir. Uygun olmayan bertaraf, mikroplastik kirliliğine yol açar ve tahmini olarak yılda 11-23 milyon ton plastik okyanuslara karışmaktadır [4]. Bu makale, dijital üretim atığını pasif bir yan üründen aktif, gözlemleyen bir varlığa dönüştürerek bu sorunla yüzleşen etkileşimli bir sanat enstalasyonu olan "WASTİVE"yi tanıtmaktadır.

2. WASTİVE: Kavram ve Sanatsal Vizyon

"WASTİVE" şiirsel bir soru sorar: Ya dijital üretim atıkları dünyayı gözlemleyebilseydi? Ne görürlerdi? Ne söylerlerdi? Enstalasyon, atılmış malzemeleri—başarısız 3D baskılar, destek yapıları, lazer kesim artıkları—duyarlı gözlemciler olarak yeniden hayal eder. Bu teknolojik kalıntının insan varlığını "gözlemlediği" ve ona tepki verdiği sessiz bir diyalog yaratır. Temel etkileşim, okyanus dalgalarının ritmik gelgit hareketini taklit ederek denizin hafif mırıltılarını çağrıştırır ve atığı potansiyel çevresel son noktasına doğrudan bağlar. Bu, tipik olarak göz ardı edilen bir malzeme akışını, yaratıcılık ve tüketim alışkanlıklarımız üzerine daha derin düşünmeyi tetiklemeyi amaçlayan düşündürücü, duyusal bir deneyime dönüştürür.

3. Teknik Uygulama ve Etkileşim Tasarımı

Enstalasyon muhtemelen bir sensör-aktüatör sistemi kullanmaktadır. İzleyiciler yaklaştıkça, yakınlık sensörleri (örn. ultrasonik veya kızılötesi) varlığı tespit eder. Bu girdi, atık malzemelerden oluşan birleşim içindeki hareketli bileşenleri tetikleyerek onların dalga benzeri bir desende hareket etmesine neden olur. Dalga hareketinin seçimi kritiktir; hem evrensel bir doğal ritim hem de çoğu plastik kirliliğinin okyanustaki kaderi için doğrudan bir metafor görevi görür. Teknik hedef, kusursuz, şiirsel bir geri bildirim döngüsü yaratmaktır: insan yaklaşımı → sensör tespiti → algoritmik dalga üretimi → aktüatör hareketi → görsel/işitsel tepki.

3.1. Dalga Hareketi için Matematiksel Model

Gelgit hareketi, doğal, sakinleştirici hareketi simüle etmek için sönümlü sinüzoidal bir dalga fonksiyonu kullanılarak modellenebilir. Her bir aktüatör $i$'nin $t$ zamanındaki konumu $P_i(t)$ şu şekilde yönetilebilir:

$P_i(t) = A \cdot \sin(2\pi f t + \phi_i) \cdot e^{-\lambda t} + B$

Burada:

• $A$ genliktir (maksimum hareket).
• $f$ dalganın frekansıdır.
• $\phi_i$, aktüatör $i$ için faz kaymasıdır, bir dalga yayılım etkisi yaratır.
• $\lambda$ sönüm katsayısıdır, hareketin yavaş yavaş durmasına neden olur.
• $B$ temel konumdur.

$A$ ve $f$ parametreleri sensör girdisine (örn. mesafe veya izleyici sayısı) göre modüle edilebilir, böylece sistem etkileşimli hale gelir.

3.2. Analiz Çerçevesi: Gözlem Döngüsü

Vaka Örneği (Kod Dışı): Enstalasyonun etkisini analiz etmek için "Gözlem Döngüsü"nü analiz eden basit bir çerçeve uygulayabiliriz:

1. Özne/Nesne Tersine Çevrimi: Atık (geleneksel olarak nesne) gözlemleyen özne haline gelir. İnsan (geleneksel olarak özne) gözlemlenen nesne haline gelir.
2. Duyusal Çeviri: Soyut çevresel etki (tonlarca plastik), anlık, yerelleştirilmiş bir duyusal deneyime (dalga hareketi, ses) çevrilir.
3. Metaforik Köprü: Dalga mekaniği, üretim eylemi (kaynak) ve okyanus kirliliği (son nokta) arasında doğrudan bir metaforik köprü kurar.
4. Davranışsal Dürtme: Yansıtıcı deneyim, eylem önermek yerine, gelecekteki davranışı dürtükleyebilecek bilişsel uyumsuzluk yaratmayı amaçlar.

Bu çerçeve, enstalasyonu tanımlamanın ötesine geçerek onun etki mekanizmasını analiz etmeye yardımcı olur.

4. İlgili Çalışmalar ve Bağlam

WASTİVE, çevresel kaygıları bilgi işleme entegre etmeyi amaçlayan Sürdürülebilir Etkileşim Tasarımı (SED) [1, 2] alanı içinde konumlanır. Dijital üretimde daha sürdürülebilir prototipleme yaşam döngüleri için yapılan çağrılara yanıt verir [3]. Önceki çalışmalar çevre dostu malzemeler (örn. kullanılmış kahve telvesinden filamentler [5, 6]) gibi teknik çözümlere odaklanırken, WASTİVE algısal ve davranışsal boşluğu ele alır. İBE'de eleştirel tasarım ve spekülatif sanat geleneğinde işler; sürdürülebilirlik konularıyla duygusal ve düşündürücü bir bağlantı kurmak için şiirsel etkileşimi kullanarak uzman toplulukların ötesine ulaşır.

5. Analiz ve Eleştirel Yorum

Temel İçgörü: WASTİVE bir atık yönetimi çözümü değil; sofistike bir algısal müdahaledir. Gerçek yeniliği, İBE'nin temel gücünü—ilgi çekici kullanıcı deneyimleri yaratmayı—kullanarak çevresel bir dışsallığı samimi, gözlemlenebilir bir etkileşim olarak yeniden çerçevelemesinde yatar. Mikroplastik kirliliğinin soyut sonucunu kişisel olarak somut hale getirir.

Mantıksal Akış: Projenin mantığı zarif bir şekilde döngüseldir: Dijital üretim atık yaratır → atık okyanusları kirletir → enstalasyon, atığa bir eyleyicilik kazandırmak için dalga hareketini (okyanus metaforu) kullanır → bu eyleyicilik kirlilik geri bildirim döngüsünü izleyiciye anında hissettirir → potansiyel olarak gelecekteki üretim kararlarını etkiler. Nedensellik zincirindeki bilişsel bir boşluğu kapatır.

Güçlü ve Zayıf Yönler: Gücü, etkili, basit metaforu ve yüksek etkili deneyimsel öğrenmesidir. Didaktik olmaktan kaçınır. Ancak, zayıflığı sanat temelli müdahalelere özgüdür: ölçülebilirlik. Bir galerideki düşündürücü bir deneyim, bir üretici laboratuvarında azaltılmış atığa dönüşür mü? Proje, enstalasyonu katılımcıların sonraki prototipleme davranışlarının izlenmesiyle eşleştiren karma yöntemli bir çalışmayla güçlendirilebilir; tıpkı dürtme araştırmalarının nasıl doğrulandığı gibi.

Uygulanabilir İçgörüler: İBE araştırmacıları ve uygulayıcıları için WASTİVE, "somutlaşmış çevresel geri bildirim"in keşfedilmemiş potansiyelini gösterir. Sadece bir karbon ayak izi panosu göstermek yerine, geleceğin sürdürülebilir sistemleri etkilerini etkileşim biçimlerinde somutlaştırabilir—ham plastik kullanırken fiziksel olarak direnen veya yavaşlayan bir yazıcı veya malzeme atığı arttıkça metaforik olarak aksayan bir arayüze sahip bir tasarım aracı gibi. İçgörü, sürdürülebilirliği sadece çıktıya değil, etkileşimin hissine yerleştirmektir.

6. Gelecek Yönelimler ve Uygulamalar

"Duyarlı atık" kavramının geniş uygulamaları vardır:

• Eğitim Araçları: Üretici alanları, fab lab'lar ve okullar için ölçeklenebilir versiyonlar, burada enstalasyon atık üretimi üzerine gerçek zamanlı, ortam geri bildirimi sağlar.
• Tasarım Yazılımı Eklentileri: CAD/CAM yazılımına, tasarım aşamasında tahmini atığı görselleştiren veya seslendiren bir "atık farkındalığı" modülü entegre etmek.
• Endüstriyel Bağlamlar: Büyük ölçekli üretim atık akışlarının izlendiği ve veri fizikselleştirmesi yoluyla temsil edildiği fabrika katları için gözlemsel metaforun uyarlanması.
• Genişletilmiş Gerçeklik (XR): Fiziksel prototipler üzerine dijital "atık gözlemcilerini" bindirmek için AR kullanarak, tasarım süreci boyunca kalıcı bir çevresel geri bildirim katmanı yaratmak.

Gelecek, galeri temelli yansımadan, sürdürülebilirliği yaratıcı çalışmanın somut bir parametresi haline getiren gömülü, günlük tasarım araçlarına geçişte yatmaktadır.

7. Kaynaklar

1. Blevis, E. (2007). Sustainable interaction design: invention & disposal, renewal & reuse. Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems (CHI '07).
2. DiSalvo, C., Sengers, P., & Brynjarsdóttir, H. (2010). Mapping the landscape of sustainable HCI. Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems (CHI '10).
3. Eldy, et al. (2023). A Sustainable Prototyping Life Cycle for Digital Fabrication. Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction.
4. IUCN. (2021). Marine plastics. International Union for Conservation of Nature.
5. Rivera, M. L., et al. (2022). Sustainable 3D Printing Filament from Spent Coffee Grounds. ACS Sustainable Chemistry & Engineering.
6. Zhu, J., et al. (2021). Development of Biodegradable Composites for Fused Filament Fabrication. Additive Manufacturing.
7. Isola, P., Zhu, J., Zhou, T., & Efros, A. A. (2017). Image-to-Image Translation with Conditional Adversarial Networks. Proceedings of the IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition (CVPR). (Farklı bir alanda dönüştürücü bir teknik yaklaşım örneği olarak alıntılanmıştır).
8. Ellen MacArthur Foundation. (2022). The Global Commitment 2022 Progress Report. (Döngüsel ekonomi ilkeleri üzerine yetkili veri için alıntılanmıştır).